ÇALIŞAN İŞÇİ BULUŞLARI

2017-09-30T11:36:42+00:00 30/09/2017|Categories: Patent Hukuku|

Çalışan buluşları konusu eski mevzuatta yer alsa da özellikle gelir paylaşımı konusu Sınai Mülkiyet Kanunun düzenlemesi kadar net değildi. Bu sebeple de bizler hep şirket içi başvurularının nasıl yapılması gerektiği hususlarını tartışmıştık. Artık çalışanların buluş konusunda özendirilmesi için işverenin kısmi ya da tam hak sahipliği talep etmesi durumunda çalışana ödeyeceği bedel tanımlanmış durumda. Şu ana kadar personel adına başvurular yapmış ve bu ürünlerden halihazırda milyonlar kazanan şirketler endişelenirken bu başvurularda adı geçen çalışanlar da emeklilik hayallerini kurmaya başlamıştı. Yönetmeliğin çalışanlarla ilgili hükümleri emredici hüküm niteliğinde olduğundan sözleşmelerle ile çalışan aleyhine düzenleme yapılamaz. Bu sebeple iş sözleşmelerinin elden geçmesi gerekecektir.

Beklenen yönetmelik 29.09.2017 tarihli Resmi Gazete’de “Çalışan Buluşlarına, Yükseköğretim Kurumlarında Gerçekleştirilen Buluşlara Ve Kamu Destekli Projelerde Ortaya Çıkan Buluşlara Dair Yönetmelik” başlığıyla yayımlandı.

Yönetmeliğin amacı, çalışanların buluşları ile ilgili bedel tarifesine ve uyuşmazlık halinde izlenecek tahkim usulüne, yükseköğretim kurumlarında gerçekleştirilen buluşlara ve kamu kurum ve kuruluşları tarafından desteklenen projelerde ortaya çıkan buluşlara ilişkin usul ve esasları belirlemektir. Yönetmelik patent ve faydalı model belgelerini kapsamaktadır.

Bu yazımızda yükseköğretim kurumları ve kamu kurum ve kuruluşları tarafından desteklenen projeleri hariç tutup, özel sektör açısından konuyu ele alacağız.

Hizmet Buluşu Nedir? Bedel Nasıl Hesaplanır?

Öncelikle hizmet buluşunu da tanımlamak gerekiyor. Hizmet buluşu, çalışanın bir işletme veya kamu idaresinde yükümlü olduğu faaliyeti gereği gerçekleştirdiği veya işyerinin faaliyet gösterdiği alanlar içinde, büyük ölçüde işletme veya kamu idaresinin deneyim ve çalışmalarına dayanarak iş ilişkisi sırasında yaptığı buluşlardır.

Çalışan bir hizmet buluşu yaptığında, bu buluşunu yazılı olarak ve geciktirmeksizin işverene bildirmekle yükümlüdür. Bildirim nasıl yapılacağı ve işverenin nasıl cevap vereceği yönetmelikte ayrıntılı olarak düzenlenmiş. Ayrıca işletmelerin elde ettiği gelirin belirlenmesi için yöntemler sayılmış, çalışana ödenecek bedelin belirlenmesi için yol gösterilmiştir.

Kazanç için yönetmelikte şu örnek verilmiştir:

İş makineleri üreten bir işletmede satış fiyatı 1000 TL olan bir ürün için buluşun, ürünün satış fiyatına katkısının 10 TL olduğunu ve buluşu içeren ürünlerden 1 milyon adet satışın gerçekleştiğini varsayalım. Buluştan elde edilen kazancın hesaplanmasında; ürünün satış fiyatı olan 1000 TL yerine buluşun, ürünün satış fiyatına katkısı olan 10 TL ile satılan ürün adedi çarpılarak (10 TL X 1 milyon adet) bulunan miktar esas alınır. Buluş konusu ürünün satışından elde edilen kazanç, 10 milyon TL olarak hesaplanır.

Buluş sahibi çalışanın işletmedeki görevi, işletmenin hizmet buluşunun gerçekleştirilmesindeki katkısı ve çalışanın hizmet buluşunu gerçekleştirdiği duruma göre katsayılar belirlenmiş, bu katsayıların nasıl uygulanacağı, ödeme süresi belirlenmiştir.  Bedel belirlenirken buluşu yapanın görevine göre belirlenecek bir katsayı da dikkate alınacak. Örneğin; buluşu yapan bir Ar-Ge mühendisi ise daha düşük bir katsayı uygulanırken, bir üretim mühendisi için daha yüksek bir katsayı söz konusu olacak. Ayrıca yönetmelik ekinde bir örnek hesaplama yapılmıştır.

İş makineleri üreten bir işletmede araştırma ve geliştirme bölümünde çalışan bir mühendisin işveren tarafından verilen talimatlar doğrultusunda bir buluş gerçekleştirdiği durumda, net asgari ücretin 1.400 TL olduğu yıl için, buluştan elde edilen kazancın 10 milyon TL olması halinde, çalışana ödenecek bedel aşağıdaki şekilde hesaplanır:

a) Öncelikli olarak hizmet buluşunun ait olduğu grup verilen örnek için üçüncü grup olarak belirlenir.

b) Daha sonra buluştan elde edilen kazancın net asgari ücretin miktarının
– 1.000 katına kadar olan 1.400.000 TL’ye kadarki bölümü için; 0,0020
– 1.000 katı ile 5.000 katı arasındaki 5.600.000 TL’lik bölüm için; 0,0015
– 5.000 katı ile 10.000 katı arasındaki 3.000.000 TL’lik bölüm için; 0,0012

katsayıları belirlenecektir. Bu katsayılar kullanılarak hesaplanan ödenecek bedel aşağıdaki gibidir.

– 1.400.000TL’lik kazancın 0,0020 katı: 2.800 TL
– 5.600.000TL’lik kazancın 0,0015 katı: 8.400 TL
– 3.000.000TL’lik kazancın 0,0012 katı: 3.600 TL

TOPLAM : 14.800 TL’dir.

İşveren bu bedeli patent süresi dolana kadar ödemeye devam eder. Eğer hükümsüzlük davası açılmışsa (SMK m.138) mahkeme tarafından verilen hükümsüzlük kararının kesinleşmesine kadar işveren bedel ödeme devam eder.

Uyuşmazlıkların Çözülmesi

Esas olan işçi ve işverenin bedel konusunda masa başında anlaşmalarıdır. Hatta şirketler bu konuda kendi içlerinde kurumsal bir prosedür uygulamalı ve çalışanın hakkı sorun çıkmadan ödenmelidir. Bununla birlikte her zaman anlaşma sağlanamayabilir. İşte bu durum için yönetmelik düzenleme yapmış.

Ödenecek bedelin miktarı ve ödenme şekli üzerinde, işveren hizmet buluşu üzerinde tam hak talebinde bulunmuşsa patent veya faydalı model verildiği tarihten, kısmi hak talebinde bulunmuşsa işverenin buluştan yararlanmaya başladığı tarihten itibaren iki ay içinde anlaşamamaları halinde uyuşmazlık yönetmelikteki hesaplamalar kapsamında tahkim yoluyla çözümlenir. Taraflar tahkim yoluna başvurmadan önce uyuşmazlığı Arabuluculuk Kanunu kapsamında da çözebilirler. Yabancılık unsuru taşıyan ihtilaflarda Milletlerarası Tahkim Kanunu uygulanır.

Çalışan ve işverenin iş ilişkisinin, patent veya faydalı model verilmeden önce sona ermiş olması halinde de aynı yöntemlerle uyuşmazlık çözülecektir.

Önceki yazıyı okuyun:
yazilim-muhendis
İŞÇİ TARAFINDAN GELİŞTİRİLEN YAZILIM

Yazılımı geliştiren çalışanların hak iddiası gün geçtikçe artmaktadır. Elbette her seferinde farklı şekilde olay karşımıza çıkmaktadır. Bazen öyle çalışanlar vardır...

Kapat